Kategori arşivi: Politika

Kur’an ‘eşitliği’ emretmez !

 Rabbinin rahmetini onlar mı bölüştürüyorlar? Dünya hayatında onların maişetlerini(geçimlerini) aralarında biz paylaştırdık. Ve onların kimini kimine derecelerle üstün kıldık ki, bazısı bazısını tutup çalıştırsın. Rabbinin rahmeti, onların derleyip topladıklarından daha hayırlıdır. – Zühruf Suresi / 32

 

Bir yanda, insanları ‘eşit köleler’ haline getirmek isteyen komüniteryen ideolojiler ve bu ideolojileri ‘İslam’ kılıfında pazarlamaya çalışan modern şarlatanlar; diğer yanda ise Mekke’de inen Zühruf Suresi’nin 32. ayeti. Rahman ve Rahim olan Allah, Kur’an-ı Kerim’in birçok yerinde “bunda düşünen kavimler için ibretler vardır” buyuruyor. “Düşünen” insan için mezkûr ayette de ibretler çoktur. Ancak düşünmek yerine devimcilik oynayan insanların bu ibreti de pas geçecekleri ne yazık ki bir hakikat.

Öyle bir devrimcilik oyunu var ki  ‘birileri’ Allah’ın buyruğundan ziyade -Marx ve Engels’in yazdığı- Komünist Manifesto‘daki şu cümleye bel bağlamayı yeğliyor;

Komünizm, kimsenin toplumsal ürünleri mülk edinme gücünü elinden almıyor, yalnızca o mülkiyet yoluyla başkasının emeğini boyunduruğa sokma gücünü alıyor. (Bölüm II – Proleterler ve Komünistler)

 

Komünizmin özeti niteliğindeki bu cümlenin, Kur’an-ı Kerim’de geçen “bazısı bazısını tutup çalıştırsın” ifadesiyle taban tabana zıt olduğunu rahat şekilde görebiliyorsunuz herhalde?

Özetlemek gerekirse;

– İslam insanların eşit olduğunu(ya da olması gerektiğini) söylemez oysa komünizm fıtrata ve eşyaya ters bir mantıkla ‘eşitliği’ idealize eder. Bu, İslam’ın adaletsiz komünizmin ise adaletli bir sistem olduğu anlamına kat’i suretle gelmez. Aksine İslam’ın mantık dini olduğunu gösterir. Şimdiye kadar komüniteryen normlar üzerine var olmuş hiçbir devletin hakiki refahı-adaleti tesis edememiş olması, adaleti tesis edemediği gibi vahşeti-diktatörlüğü getirmiş olması da komünizmin mantıksızlığını gösterir. (Küba, Doğu Almanya, Kuzey Kore, Çin… Bu ülkelerden hangisi kapitalist batı ülkelerindeki refaha, mutluluğa, demokrasiye erişebildi? Hiçbiri.  Bunun için Doğu Almanya’dakiler, Batı Almanya’ya; SSCB’dekiler, Küba’dakiler Avrupa ve Amerika’ya kaçmaya çalıştılar. Ve yine bunun için bu baskıcı devletler ‘duvarlar’ ördü, insanların seyahat özgürlüklerini kısıtladı. Deneyimler neticesinde gördük ki “eşitlik”, cenneti vadeden komünist ideologların anlattığı gibi bir şey değilmiş.)

– Eşitliği emretmeyen İslam, bir sermayedarın-iş sahibinin ‘ücretli işçiler’ çalıştırmasına da mani değildir. (Yeter ki işveren, işçisine adaletli olsun) Oysa komünizm “emeğin boyunduruk altına girmesi” olarak tanımladığı bu duruma karşıdır.

– İslamiyet’te infak-zekat-sadaka vardır. Ancak bunlar “yukarıdakini aşağıya, aşağıdakini yukarıya” çekme amacıyla değil yalnız ve yalnız ‘aşağıdakini yukarıya çekme’ amacıyladır. Hiç kimse ve hiçbir sistem Tanrı rolüne girip toplumsal katmanları regüle edemez. Malumunuz olduğu üzere komünizmde-devletçi ideolojilerde bu durumun tam zıttını bulursunuz. “Rabbinin rahmetini onlar mı bölüştürüyorlar? Dünya hayatında onların maişetlerini(geçimlerini) aralarında biz paylaştırdık. ” ayet-i kerimesinin tam karşısında bir durum.

 

Şimdi zaman tercih zamanıdır. Allah’ın buyruğu ile bu buyruğun karşısında yer alan sistemler arasında bir tercih zamanı.

Özlem Albayrak’ın liberalizm algısı ve ‘Müslüman Liberal’lik

Son günlerde Yeni Şafak yazarı Özlem Albayrak liberalizmin “eblehliği” ve İslam ile “zıtlığı” üzerine yazılar yazmakta. Bu yazılar, liberalizmin İslami açıdan sahihliğini ne ölçüde “çökertir” bilinmez ama liberal fikriyatın illiberaller tarafından nasıl algılandığı üzerinde ciddi deneysel neticeler sunuyor. İslami görünümlü yahut sol tandanslı ideolojilerin gözünde liberalizm; emekçinin hakkını gaspeden, toplumda ahlakı yok eden, dinsiz, menfi bir ideoloji. Oysa liberalizm bu algıların çok ötesinde bir düşünce sistematiği. Bir “ideoloji” bile değil. Liberal düşüncenin değerli isimlerinden Mustafa Erdoğan yazdığı İslam ve Liberalizm kitabında çeşitli liberal düşünürlerin fikirlerinden ve siyaset bilimindeki “ideoloji” mefhumundan hareketle liberalizmin “ideoloji” kategorisine dahil edilemeyeceğini belirtmiştir. Liberalizm, komüniteryen ideolojiler gibi normatif(kural koyucu) bir kimliğe sahip değildir. Bundan ötürü İslam’a zıt yahut alternatif olamaz. Toplum üzerinde projeleri olmayan yalnız “ilkeler” getiren bir felsefenin İslam ve ilahi dinler ile savaş halinde olduğunu iddia etmek mesnetten yoksun bir iddia. Albayrak’ın son yazısı üzerinden meseleyi açıklamaya çalışalım;

Aslında sözünü ettiğim, liberalizmin de tıpkı diğer pek çok -izm gibi bağrından çıktığı aydınlanma felsefesi. Biliyorsunuz bu süreçte, feodalite çökerken, fazlasıyla palazlanmış ve ahlak algısıyla gündelik hayatı birebir biçimlendiren din de olması gereken yere gönderilmiş, yani Kilise’ye tıkılmış, birey ve toplumun varoluşunu koruyabilmesi için, ilerlemenin mümkün olabilmesi için bilim ve salt aklın yeteceği savlanmıştı. (Özlem Albayrak)

Her felsefe devri gibi Aydınlanma devri de doğrularla yanlışları içinde barındırır. Aydınlanma felsefesinin kritiği yapılabilir ve yapılmalıdır da. Zira bugün dine karşı ortaya çıkan sakat zihniyetin tohumları, Aydınlanma ile atılmıştır. Ancak Aydınlanma, toptan bir olumsuzluklar çağı değildir. R.Descartes da “ilkel” bir aydınlanmacıdır. Ancak önemi yadsınamaz. Yahut Immanuel Kant’ın felsefenin birçok alanında ortaya koyduğu görüşler yabana atılamaz. Bu insanlar da aydınlanmacıdır. Ve azılı birer din düşmanı falan değillerdir. Misalen, Kant epistemolojide türlü sorunsallara açıklamalar getirirken “Tanrı” olgusundan sürekli faydalanır. Aydınlanmanın öncülerinden Descartes felsefeyi-bilimi Tanrı’ya giden, Tanrı’yı bulan bir yol olarak görür. Bazı aydınlanmacılar bir nevi skolastik dönem filozofu Akinolu Thomas’ın “inanmak için bilmek” prensibinin takipçisidir. Velhasıl “Aydınlanma çağı” ziyadesiyle fazla olan yanlışlarıyla beraber doğrunun da içinde olduğu bir çağdır.

“Aydınlanma felsefeleri kötüdür, liberalizm bir aydınlanma felsefesidir, o halde liberalizm kötüdür” türünden çıkarımlar doğru yönü olmayan, tümevarımın yanlış kullanıldığı sakat çıkarımlardır. Liberalizmi, aydınlanma felsefesi diye kapı dışarı ediyorsak bir aydınlanma projesi olan “demokrasi”yi niye bağrımıza sokuyoruz? Ve daha da mühimi; niye hâlâ liberalizm ile demokrasinin ayrılmaz ikili olduğunu anlamıyoruz?

Aydınlanmacı felsefe, Avrupa’da dinin rolünü azaltmıştır bu doğru. Ancak biz olaya bir doğulu gözüyle, bir Müslüman gözüyle bakıyoruz. Bu topraklarda din bırakın terakkiye mani olmayı terakkinin taşıyıcısı olmuştur. Peki Avrupa için öyle mi? Cemil Meriç der ki; “Osmanlı’nın tezadı Avrupa’dır. Batı’da maddecilik batılın hisarlarını yıkan bir dinamit, hür düşüncenin dinamiti; Osmanlı İmparatorluğu’nda maddecilik bir kendi kendini tahrip cinneti.” Yani olayları kendi özelinde değerlendirmek lazım. Batılı gözle bizi değerlendirenlere nasıl kızıyor ve “oryantalizme” lanet okuyorsak, bizim de bazı hassasiyetleri elde etmemiz gerek. İslam ve Hristiyanlık, etkileri farklı olan-kimyaları farklı olan iki din. Hristiyanlıktan sıyrılmak Avrupa için “bazen” şans olmuştur Cemil Meriç’in ifade ettiği gibi. Ancak bizde durum bunun zıddıdır.

Ayrıca dinin ikincil plana atılması, Avrupa’da dinin sosyal yaşamdan çekilmesine sebep olmamıştır. Yahut mezkur vaziyet, Avrupa’da dinin baskı altına alınmasına sebebiyet vermemiştir. “Fransa” harici Avrupa devletleri, din üzerinde baskı kur(a)mayan bir yapıdadırlar. Bu geçmişten gelen felsefenin yansımasıdır. İlerlemeye engel saydıkları Hristiyanlık’ı dahi tamamen özgür bırakmışlardır. Bu da liberalizm sayesinde olmuştur.

Hristiyan inancı gündelik pratiklerden çekilip hakikaten kiliseye geri gönderildi, ama bununla yetinilmedi; din reforme edilerek içinden kapitalizmle diyalektik olarak birbirini vareden kalvinizm çıkarıldı. Protestan ahlak, kapitalizme moral zemin sağladı. (…)ancak bu deneyim Allah’a ulaşmakla sonlanmadı, ulaşıla ulaşıla sermayenin kutsiyetine ve kapitalizme ulaşıldı. (Özlem Albayrak)

Özlem Albayrak olaylara bir ortaçağ papazı yahut Engizisyon hakimi olarak yaklaşmak yerine, önyargılardan sıyrılmış objektif bir bakış açısıyla yaklaşsa ne Avrupa’daki reformasyon hareketini ne de kapitalizmi bu şekilde değerlendirir. Avrupa dini reforme etti, etmek zorundaydı. Kutsal kitaplıktan çıkmış bir İncil ve Roma İmp.’u döneminde paganizme tekamül etmiş bir Hristiyanlık er geç “zamanın şartları” doğrultusunda reforme edilecekti. Zira ilahi değil insani olan her şey değişmek zorundadır. Hristiyanlık da böylece değişmiş ve Protestanlık doğmuştur.

Protestan ahlak, Kalvinizm, Püritenizm ve daha birçokları sayesinde kapitalizmin tohumları atılmış, dinsel yönelimler iktisadi sonuçlar doğurmuştur. Peki bu sonuçlar gerçekten menfi midir ve gerçekten sermaye kutsallaştırılmış mıdır? Protestan ahlak sayesinde filizlenen kapitalizm, insanlığın en doğru iktisadi tercihlerindendir. Zira “kapitalizm” çoğu insanın bilinçaltındaki olumsuz çağrışımlara rağmen “insan hakları” ve “demokrasi”nin teminatıdır. Kapitalizmin hakim olduğu toplumda ekonomik özgürlük vardır. Ekonomik özgürlük geniş bir mefhum. Tüketici için de üretici içinde, emekçi için de işveren için de geniş bir özgürlük. Kapitalizm, devlet yerine bireylerin söz sahibi olduğu ekonomik sistemi ifade eder. Dolunayı görünce kurt adam olmaya müsait olan “devlet”e, dolunayı göstermeme çabasıdır kapitalizm, piyasa koşullarının egemen olmasıdır. Bireylerin yatırım yapması, rekabet etmesi, karlı yahut zararlı çıkmasıdır ve tüm bunlar olurken devletin çarka müdahale etmemesidir. J.J.Rousseau’nun ünlü deyişi ile ifade etmek gerekirse; “Devlet büyüdükçe, özgürlük de o oranda küçülür.” Bugün ekonomiye müdahil olan devletin yarın özel hayata müdahale etmeyeceğini kimse iddia edemez. Velhasıl kapitalizm, -nefret edilen iktisadi sistem- demokrasinin teminati konumundadır. Kopenhag Kriterleri’nden birinin “işleyen serbest piyasa ekonomisi” olması yeterli açıklamayı sunuyor herhalde? AB’ye girmek isteyin, demokrasi isteyin, insan hakları isteyin ama kapitalizm istemeyin !

Protestan ahlakla baş gösteren “kapitalizm” ne ilk haliyle ne de modern haliyle “sermayeyi kutsama” derdine düştü. Sermaye kapitalizm için önemlidir, gereklidir, olmazsa olmazdır. Ancak sermaye bir fetiş değildir, amaç değildir. Liberalizm yahut kapitalizm “devlet sınırlı, birey özgür olmalı” der. İşbu felsefelerin çıkış noktaları budur. Şayet “sermaye” bu amacı gerçekleştirmede iyi bir araçsa korunmalı ve kollanmalıdır. Bu sermayeyi kutsama değil, insana değer atfetmedir. Ayrıca “sermaye”ye nefretle yaklaşmak bir Müslüman için de son derece tuhaftır zira İslamiyet sermaye karşıtı bir din değildir. Son dönemde frekanslar öyle bir karıştı ki “Das Kapital”de yazanlar sanki “Kur’an-ı Kerim”de söylenmiş gibi bir atmosfer yaratıldı.

Kapitalizm bireyin “ben” olma bilincini tamamlamasında önemli yer tutar. Sosyalist ülkeler insanlarının tüketimlerini kısıtlamaya çalışır zira tüketmek varolmaktır. Tüketen insan -israf eden, har vurup harman savuran değil- özgür insandır. Kapitalizm bunu korur.

Uzatmayalım, bu süreçte bireyin aklı, seçimleri haniyse dinin kutsallığı seviyesine dek yükseldi, fetişleşti. Bu yüzden liberalizm, kabaca bireyin seçim özgürlüğünün önündeki her türlü prangadan kurtulması olarak tanımlanıyor ve özgürleşmenin hedefleri arasında din de bulunuyor. Yani, liberalizm dinden de özgürleşme olarak beliriyor, inanmayan kaynaklardan okuyabilir. Bu arada, yanlış anlaşılma olmasın, liberalistler dinsizdir demeye getirmiyorum, ancak özgürleşmenin kalemleri arasında dinin toplumsal baskısından özgürleşme de vardır, diyorum. Siyasi liberalizm bir eşcinselin hayat tarzının özgürlüğünü savunduğu kadar, bir Müslüman’ın hayat tarzını aynı şekilde, aynı tonda, aynı şiddette savunur. Sonuç; İslami yaşam tarzı, tıpkı seküler yaşam tarzları gibi liberalizmin kültürel göreceleliğin bir nesnesidir artık… Nasreddin Hoca hikayesindeki gibi herkes haklıdır yani, herkes doğru. (Özlem Albayrak)

Burada otoriter bilinçaltının devreye girdiği görülüyor. “Ben Müslümanım, onlarla aynı muameleye mi maruz kalacağım ayol!” anlayışı her daim eleştirdiğimiz elitist bakış açısının İslami versiyonu. Ö.Albayrak liberalizmden öylesine nefret ediyor ki liberalizmin “özgürlükçü” yapısında dahi kınanacak, eleştirilecek bir şey buluyor. İnsanlara özgürlük tanımak bir lütuf değil, gerekliliktir. Liberalizmin savunduğu şey olması gereken, doğal süreçtir. Bu aklı kutsamak, fetişleştirmek değildir. Akla, tercihlere değer vermektir. Aynı Bakara Suresi 256. ayette olduğu gibi “Dinde zorlama yoktur. Artık doğru ile yanlış, birbirinden ayrılmıştır.” Bu ayet doğrunun ne olduğunu söylemiş ancak doğruya uymayanların da zorla değiştirilmemesi gerektiğini emretmiştir. Liberalizm budur. Bireylerin tercihlerine, seçimlerine devletin karışmamasıdır.

Liberalizm “dini özgürlüğü” de “dinden özgürlüğü” de savunur. Liberalizmin gayesini “insanı dinden arındırmak”mış gibi lanse etmek büyük haksızlık. Ateizmin etkisindeki liberal filozofların bu tip görüşleri olabilir. Ancak bu liberalizmin genel görüşü değildir ve tek bir liberalizm yoktur.

İnanan insanın yani mü’min kişinin kendini “üstün” görmesi doğaldır. Ancak bu üstünlük Allah katındadır. Özlem Albayrak’ın istediği ise toplum hayatında Müslümanların üstün olması gerektiğidir. Bu her açıdan tehlikeli bir görüş. “Benim yaşam tarzım ile sekülerlerin yaşam tarzı aynı gözle değerlendirilemez” demek, bir dikta sistemi-kast sistemini işaret etmektir. Bunu demokrasi ile de İslam ile de izah edemezsiniz.

Ayrıca liberalizm “herkes haklıdır, herkes doğru” demez; “herkes özgürdür, herkes birey” der. Atilla Yayla geçenlerde yazdığı bir yazıda çok güzel bir noktaya dikkat çekti; “liberal bir sistemde isterseniz ortak mülkiyet anlayışıyla yaşayabilirsiniz“. Liberalizm ortak mülkiyete karşıdır ama devlet marifetiyle ortak mülkiyet anlayışıyla yaşayan insanların özgürlüklerinin ortadan kaldırılmasına da karşıdır. Bu “liberalizm, ortak mülkiyeti kutsuyor-fetişleştiriyor” demek değil. Yalnızca o insanların da özgürlüklerine saygı duyuyor. Özgürlüklerden, özgürlüklerin korunma çabasından rahatsız olmanın tek sebebi bastırılmış bir otoriteryen kimliktir.

Liberalizm geniş özgürlükleri korumakla beraber devlete bazen “regülasyon” hakkını da verir. Zira liberalizm, anarşizm değildir. Devleti kaldırmaya değil devleti kısıtlamaya çalışır. Thomas Jefferson der ki; “En az yöneten devlet, en iyi devlettir”. 

Oysa Müslüman “emri bil maruf, nehyi anil münker”le bağlı ve bağımlıdır; Müslüman seküler bir yaşamın nimetleri için bu dünyaya gönderilmediğine inanır. Göz yumarak ya da “amaaan bunlar da böyle işte n’apalım” yaparak yaşamak dünyaya gönderiliş amaçları arasında değildir.(Özlem Albayrak) 

“Emri bil maruf, nehyi anil münker” demek “İyiliği emredip, kötülükten alıkoymak” demektir. Müslüman için bir farzdır. (Daha doğrusu farz-ı kifayedir; yani toplumda belli insanlar yaptığı zaman diğer insanların üzerinden de borç kalkar) Ancak benim anlayamadığım husus “Emri bil maruf, nehyi anil münker”den nasıl liberalizm karşıtlığının çıkarıldığıdır. Sinekten yağ çıkartmak bu olsa gerek. İnsanların seçimlerinde özgür bırakılması demek, toplumda “tebliğ” çağrısının yapılamayacağı demek değildir. Dini yaymak da bir özgürlüktür. Ve liberal toplumlarda rahat şekilde “Emri bil maruf, nehyi anil münker” yapabilirsiniz.

Ancak Özlem Albayrak’ın kastettiği sanırım “devlet” eliyle yapılan ve -insanlara iyiliği emredip, kötülükten alıkoymaktan ziyade- “zorbalık” olan bir sistem. Şayet bunu kastetmiyorsa ve mü’minlerin  liberal toplumlarda, insanları kötülükten alıkoyamayacağını iddia ediyorsa durum daha vahim. Zira yukarıda bahsettiğim gibi dinin gereklerini yerine getirmek de liberal sistem tarafından güvence altına alınan bir konudur. Ve isteyen herkes insanları kendi ahlak anlayışı çerçevesinde “kötülükten alıkoyabilir”.

Liberalizmi kabul etmek yani insanlara özgürlükler tanımak göz yummak demek değildir. Bir insanın gayrimüslim yahut dinsiz olmasına müdahale edemeyiz ancak o insani kendi doğrumuz doğrultusunda, hakka yöneltebiliriz. Bunlar zıt şeyler değil.

 (…)İslami ve insani olan, o adamı böbreğini satmaya iten koşulları düzeltmek, o fabrikatörün de işçinin emeğiyle haksız kazanç edinmesinin önüne geçmektir. İslami olan adalet tesisidir, kanun önünde eşitlik görecelidir.(Özlem Albayrak)

Genel bir yanılgı var; sanki fakirliğin-haksızlığın tarihi kapitalizmin tarihiyle aynı. Oysa kapitalizmden önce de insanlar açtı. Bilinenin aksine kapitalizm dünyayı fakirleştirmemiş aksine kalkındırmıştır.

Modern kapitalizmden önce herkes fakirdi, her yerde fakirler vardır. Kapitalizm ile beraber çeşitli ekonomik katmanlar oluştu ve bazıları zengin bazıları daha az zengin bazıları fakir oldu. Atilla Yayla’nın 20 Mayıs 2011 tarihinde Zaman Gazetesi’nde yazdığı “Fakirlik problemi çözülebilir mi?” isimli yazısında çok önemli veriler, kapitalizmin dünyaya etkisi var. Bu verilerden biri Dünya Bankası’nın bir istatistiği. İstatistik, günlük 1 dolardan az bir parayla yaşamaya çalışanların oranıyla ilgili. Yıllara göre günlük 1 dolardan az parayla geçinen insanların oranı şöyle; 1820’de yüzde 80; 1950’de yüzde 50; 1980’de yüzde 30, 2003’de yüzde 20. Yazıdaki diğer bir mühim bilgi ise iktisatçı Deirdre N. McCloskey’nin 1800 ile 2000 tarihleri arasında dünyanın elli kat zenginleştiği tespiti. Elbette herkes eşit oranda zenginleşmemiştir ancak bu zenginlik her yere az ya da çok sirayet etmiştir. Zaten herkesin ekonomik olarak eşit olması imkansızdır ve sanıldığı kadar “iyi” değildir.

İnsanlık sanayi devrimiyle, kapitalizmle beraber zenginleşti. Bu sayede orta sınıf oluştu. Ve fakirliğin bitmesi daha fazla kapitalizm ile mümkün olacaktır. Asırlardır ekonomiyi elinde tutan “devlet” açlıktan, yoksulluktan başka bir şey vermedi ama son 200 yılı etkileyen kapitalizm insanlık tarihinde görülmemiş bir değişimi başardı.

Buna rağmen tanıdık dramatik örneklerle kapitalizmi eleştirmek, tarihe karşı gelmektir. Şayet birileri açlıktan böbreğini satıyorsa bunun sebebi; daha serbest bir piyasa ekonomisi olmamasından ve sosyal toplum olamayışımızdandır.

İslam ve liberalizm uyum içindedir

İslamiyet gerek iktisadi gerek siyasi açıdan liberalizm ile pareleldir. Elbette aynı değildir. İslamiyet her türlü dünya görüşünden-felsefesinden daha üstündür. Ancak benzer noktalar fazladır. Zira İslamiyet için “insan” yeri geldiğinde “meleklerden” dahi daha üstün olan ve canlıların en yücesi olan varlıktır. Bir hadis-i şerif der ki; “Şüphe yok ki, Allah, insanı rahman suretinde yarattı.”  Yani Allah’ın rahmetinin en fazla tecelli ettiği varlık insandır. Tin Suresi 4. ayette Allah şöyle buyurmakta; “Gerçekten biz insanı en güzel bir biçimde yarattık.” İslam için “insan” eşref-i mahlukattır. Yani yaratılmışların en şereflisidir. Liberalizm de çıkışı, odağı, gayesi insan olan bir yapıdadır. Liberalizmin yapmak istediği her şey “insan” içindir.

Bu gerçeği ıskalayıp da İslamiyeti liberalizm ile zıt konuma sokmaya çalışmak yahut kollektivist ideolojilere yaklaştırmak neden?

İslamiyet; “hukukun üstünlüğünü” savunan, “piyasa ekonomisine” karşı olmayan ve bireyi yok eden kollektivist fikirleri desteklemeyen bir dindir. Cemaat kavramı önemlidir ancak Kur’an-ı Kerim’in muhatabı “insan”dır. İnsanlar “kendi” yapıp-yapmadıklarından ötürü cezalandırılıp-ödüllendirilecektir. İslamiyet’te “ümmet” kavramı dahi salt kollektif bir mantıkla kullanılmamış, birçok hadis-i şerifte tüm insanlığı kapsayacak şekilde kullanılmıştır.

Bu hakikatleri göz önünde bulundurup, yorum yapmakta fayda var.

İslam ve Liberalizm

  • Evvela…

Düşünce hayatı olabildiğine çeşitleniyor. Yeni dünya düzeni, yeni fikirleri daha doğrusu bizlerin yeni sandığı eski hakikatleri gün yüzüne çıkartıyor. Kendi rönesansına gebe olan İslamiyet’te bu durum daha açık şekilde gözükmekte. Köklerine sarılarak bir atılım yapma çabasındaki İslami camia asırlardır süregelen, “dinsel” zannedilip dokunulamayan mevzulara el atma ve bu mevzuları akıl-nakil cenderesinde yeniden tartma uğraşında.

Bu uğraşın şüphesiz en önemli olanı “iktisadi” alanda yapılanlar. Peygamber efendimizden sonra kurulan büyük İslam devletlerinin “devletçi” kimliğe sahip olması ve ayrıca İslamiyet’teki güçlü “sosyal adalet” anlayışının çarpıtılması; yıllar boyunca Müslüman cenahın “liberalizm” gibi sözüm ona “öcü”lerden kaçmasına sebebiyet vermiştir.

Ancak değişen dünya, dinsel görünümlü “sosyalist” fikirlerin de çöküşünü beraberinde getirmiştir. Özellikle Süveyş Krizi K.Afrika, Ortadoğu entelijansiyasını derinden etkilemiş ve bu kriz hasebiyle Müslüman aydınlar SSCB’ye yakınlık beslemiş dolayısıyla sosyalizme-Marksizme doğru bir hareketlilik yaşanmıştır. Bu atmosferde şekillenen “iktisadi” fikirler referans noktasını Kur’an-ı Kerim’den yahut Asr-ı Saadetten almamıştır. Her ne kadar onlar bunu iddia etse de fikirleri İslamla yoğrulmuş bir sosyalizmden ibaretttir. Ne yazık ki “İslami” sanılan bu trend on yıllar boyunca doğu alemini esir almıştır.

Ancak hakikate direnemeyen bu “sapma” bir noktada tıkanmış ve miadını doldurmuştur. Artık İslam ile bağdaşan ve hurafelerden uzak bir dünya görüşü yani “liberalizm”, Müslüman halkların tercihi haline gelmiştir. Arap aleminde otoriteryen-kollektivist iktidarlara karşı girişilen mücadele bunun en nadide örneğidir.

  • Liberalizm nedir? 

Liberalizm ferdiyetçiliktir,  -Marksist ağızla konuşursam- insanı prangalarından kurtarır. Politik, iktisadi ve toplumsal arenada insanın özgürleşmesi-bağımsızlaşması üzerine kuruludur. Ve bu özgürlük alanına karşı en büyük tehditi oluşturan “devlet”i  minimalize etme, sınırlandırma, meşru sınırlarına çekme gayesini taşır. Liberalizmin ana ilkesini F.August von Hayek kısa-net-öz bir şekilde açıklamıştır;

Birey devlet için değil, devlet birey için vardır.

John Locke da meşhur bir vecizi ile liberalizmi kısaca anlatmıştır;

Her birey kendi kişiliğinin ve mülkiyetinin mutlak efendisidir.

Liberalizm, insanı yığınlar arasında yok etmeye çalışan kollektivist ideolojilere zıt olarak insanı özgürleştirme çabasındadır. İnsanın özgür olmasını sağlayan çeşitli unsurlar da liberalizm tarafından dokunulmaz ilan edilmiştir. Mesela; mülkiyet, kişisel tercihler… bunlardan bazılarıdır. Liberalizm bunları korumayı amaçlar. Ceberutlaşmaya müsait, içinde bir canavarı taşıyan devlet; liberalizmin koruduğu alanları deşmeye müsaittir. Kısacası insanı köleliştirme, ‘vatandaşlaştırma’, fedaileştirme peşindedir devlet. Liberalizm ise her alanda bireysel özgürlükleri genişletip, devlet otoritesini daraltarak insanı özgürleştirme, ‘bireyleştirme’ uğraşındadır.

İktisadi liberalizm yani kapitalizm; üretim araçlarının özel mülkiyete ait olduğu, ekonomik unsurların değişiminin “piyasa” marifetiyle yapıldığı bir sistemi ifade eder. Özetle piyasada özel yapılar egemendir. Bu sistemde bittabi kişiler “servet” sahibi olur. İşte bu noktada “sosyalist Müslümanların” bildik-tanıdık tepkileri gelir. Ve İslam’ın “servete” karşı olduğunu söylerler.

  • İslam ve Servet

Bu konuda en çok istismar edilen ayet Tevbe Suresi 34.ayettir;

Ey iman edenler! Hahamlardan ve rahiplerden birçoğu, insanların mallarını haksız yollarla yiyorlar ve Allah’ın yolundan alıkoyuyorlar. Altın ve gümüşü biriktirip gizleyerek onları Allah yolunda harcamayanları elem dolu bir azapla müjdele.

Ancak, ayet-i kerime servete karşı bir tutum sergilemiyor. Malın kazanılması ve yığılan malın harcanması hususunda, mü’minlere prensipler-gereklilikler sunuyor. Daha sonraki yazılarımda daha detaylı ele alacağım “servet” hadisesi bundan ibaret. Helal yolla kazanılmış ve Allah yolunda harcanmış(zekat vs.) malda dini sakınca yoktur. Din, Allah yolunda tüm paranın harcanmasını da istemez. Bunun için peygamber efendimiz “para”nın zekatı için 40’ta 1 gibi minumum bazı değerler koymuştur. Paranın 40’ta 40’ı istenmemiştir.

  • İslam ve Liberalizm nasıl bağdaşır?

Muhakkak ki, göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır. (Tevbe, 116)

Bu ayet-i kerime de türlü çarpıtmalara maruz kalmakta. Mülkün yalnız Allah’ın olduğu söylenerek, özel mülkiyete ve kapitalizme karşı bir saldırı gerçekleşmekte. Oysa ayetin anlattığı şey bambaşkadır. Ayet, her şeyin asıl sahibini hatırlatır. Bizlerin yalnız geçici birer kiracı olduğumuz vurgulanır. Ancak iktisadi bir prensip getirmez. Şayet getiriyorsa da bu liberalizme karşı bir prensip değildir. Zira liberalizm bireysel mülkiyeti korumakla birlikte -savunma, adalet- gibi kalemlerde devlet mülkiyetini destekler. Oysa sosyalizm, mülkün tek sahibini “devlet” olarak görür. Ve ortaya tanrı-devlet modeli çıkar. Şayet itikadi açıdan bir sorun varsa bu sosyalizmle ilgilidir. Zira -sözde- “toplum adına” her şeyi tekelinde tutan “devlet” bir nevi tanrılaştırılmakta.

Ezcümle, İslam ve liberalizm bağdaşır. Zira özel mülkiyet her ikisinde de vardır. Özel mülkiyet demek liberal ekonomi demektir. Peygamber efendimiz dönemi uygulamaları göz önüne alındığında -kısmen de olsa- modern liberal iktisatın savunduğu gibi bir düzen göze çarpar. Bu hakikati hadislerle, ayetlerle gelecek yazılarımda pekiştermeyi umuyorum.

Helâl yoldan kazanç aramak her Müslüman üzerine farzdır. (Hadis-i Şerif)